کودک ما قرار است از رفتار ما و محیطی که در آن زندگی میکنیم پیامی درباره «حرمت تن» دریافت کند. پیام این است که بدن تو حرمت دارد و نباید اجازه بدهی کسی آن را ببیند و لمس کند. کودک باید یاد بگیرد که حتی نباید در حضور والدین خود لباسش را تعویض کند. در سنین پایینتر وقتی والدین وظیفه تعویض لباس کودک را به عهده دارند باید با رفتارهای خود نشان دهند که از لمس یا نگاهی که لازم نیست، خودداری میکنند.
از تعویض پوشک تا تعویض لباس
این آموزشها از همان کودکی و زمان تعویض پوشک فرزندمان آغاز میشود. اینکه هیچ وقت پوشک کودک را در حضور دیگران تعویض نکنیم یکی از اصول تربیتی در محیط طیب است. یا اینکه به کودک یاد بدهیم هنگام استحمام، باید لباسهای خود را در حمام دربیاورد. همچنین شوخیهای نامناسب با کودک نکنیم.
اینکه والدین با کودک خود خوب و پالایش شده صحبت کنند، لباسهای خود را درحضور کودک تعویض نکنند، کودک میبیند و یاد میگیرد. البته این کارها را باید به صورت کاملاً عادی انجام داد. اگر نقش بازی کنیم مثلاً با صدای بلند بگوییم من دارم میروم به اتاق تا لباسهایم را عوض کنم کسی داخل نیاید، کودک بیشتر حساس میشود.
اگر لباس یا پوشک کودک را در حضور دیگران تعویض کنیم، پیام مراقبت از بدن و اینکه بدن هرکس حریم دارد به کودک منتقل نمیشود. والدین باید غیرمستقیم و بدون کلام در خانه شرایطی فراهم کنند تا کودک بداند تن او حرمت دارد. کودکی که حرمت تن را یاد بگیرد در سن بلوغ معنی خودمراقبتی را میداند و حیا دارد.
کودک با حیا تربیت کنیم
مفهوم حیا بسیار گسترده است و شامل چیزی که میبینیم، میشنویم، میخوریم و حتی چیزی که به آن فکر میکنیم هم میشود. مطلوب ما همین است که فرزندمان در نوجوانی و بزرگسالی به این مرحله برسد، به همین دلیل در خردسالی و کودکی باید مفهوم «حریم» برای کودک نهادینه شود. درواقع زمانی که ما محیط طیب را برای کودک فراهم کنیم آموزش غیرمستقیم و البته مؤثر اتفاق میافتد.
انسان با حیا مراقب همه ورودیهایش است، زیرا میداند همیشه ناظری هست (وجدان و خدا) و از هر امر نکوهیدهای دوری میکند. برای مثال اگر درِ خانهای باز باشد نگاه نمیکند، در حال جستوجو در فضای مجازی اگر ناخواسته تصویر بدی بیاید نگاه نمیکند، فالگوش نمیایستد و حتی مراقب ورودیهای ذهنش است و نمیگذارد هرچیزی به ذهنش برسد.
انسان با حیا ارادی انتخاب میکند که نگاه نکند، اما انسان خجالتی از روی خجالتش نگاه نمیکند. انسان با حیا از هر امر نکوهیدهای دوری میکند، اما انسان خجالتی از هر امری دوری میکند.
عفت از حیا متولد میشود
بعد از نهادینه شدن حیا، عفت که نوعی خویشتنداری جنسی است به وجود میآید. عفت محصول حیاست. حالتی در نفس است که باعث میشود انسان بر شهوت غلبه کند. همانطور که امیرالمؤمنین امام علی (ع) میفرمایند: «عفت و پاکدامنی به اندازه شرم و حیای انسان است» در واقع عفت بدون حیا ممکن نیست. حیا هم نسبت به پیشگیری از افعال زشت است، یعنی مانعیت دارد و هم نسبت به بعد از عمل زشت است، یعنی تا هنوز انسان مسخ نشده است خودش را سرزنش میکند و متأثر میشود، پس حیا یک مسئله بسیار مهم در کل تربیت و خاصه در تربیت جنسی کودک است.
بیحیایی نطفهای است که اگر کاشته شود ممکن است در هرجایی از تربیت کودک بیرون بزند. کودکی که بیحیا باشد پروسه تربیت او بسیار دشوار خواهد بود.
*کارشناس ارشد مدیریت و برنامهریزی آموزشی
